Historia kontroli skarbowej

    Historia kontroli skarbowej

    Historia kontroli skarbowej

    Ustawa z dnia 28 września 1991 roku powołała do życia kontrolę skarbową, jednak początki tej instytucji w Polsce sięgają dwudziestolecia międzywojennego.

    W 1919 roku przyjęto ustawę o tymczasowej organizacji władz i urzędów skarbowych, na mocy której nastąpiło całkowite oddzielenie w terenie administracji skarbowej od administracji rządowej, w tym celnej.

    Powstały urzędy skarbowe podatków i opłat skarbowych, urzędy skarbowe akcyz i monopoli państwowych oraz kasy skarbowe, nadzorowane przez działające na szczeblu wojewódzkim, izby skarbowe. Władzę kierowniczą, nadzorczą i orzekającą, w ostatniej instancji powierzono Ministrowi Skarbu.

    W latach kolejnych utworzono pierwsze stanowiska urzędników kontroli skarbowej, działających przy urzędach skarbowych ds. akcyz i monopoli państwowych jako ich organy wykonawcze. Ustawa z dnia 14 grudnia 1923 roku o uprawnieniach organów wykonawczych władz skarbowych, do zakresu ich działania zaliczyła:

    1. czuwanie nadścisłem przestrzeganiem przepisów o podatkach bezpośrednich, opłatach skarbowych, podatkach spożywczych (akcyzach), cłach i monopolach państwowych,
    2. śledzenie czynów karygodnych, przewidzianych w przepisach o podatkach, opłatach i cłach, wykrywanie ich i zawiadamianie o nich, właściwej władzy.

    Jako środki służące realizacji tych zadań wskazano:

    1. kontrolowanie zakładów handlowych i przemysłowych, podlegających urzędowemu dozorowi skarbowemu, oraz badanie towarów, znajdujących się bądź na składzie w tychże zakładach, bądź też transportowanych do nich;
    2. przeszukiwanie zakładów handlowych i przemysłowych, podlegających urzędowemu dozorowi skarbowemu; przewidziane w odnośnych ustawach podatkowych oraz przepisach celnych;
    3. rewizja dokumentów i ksiąg, znajdujących się w posiadaniu podatników, w granicach zakreślonych w odnośnych ustawach, żądanie od podatników wyjaśnień, co do okoliczności faktycznych, których znajomość potrzebna jest do wymierzenia podatku, opłaty lub cła, albo ustalenia, czy zachodzą warunki uwolnienia od tych danin.

    Od połowy 1933 roku organem wykonawczym władz skarbowych w dziedzinie podatków akcyzowych i monopoli państwowych została kontrola skarbowa, zorganizowana w formie:

    • brygad kontroli skarbowej, odpowiedzialnych za walkę z przestępczością akcyzowo-monopolową,
    • rejonów kontroli skarbowej, nadzorujących produkcję i handel artykułami akcyzowo-monopolowymi.

    W okresie międzywojennym struktura, umiejscowienie oraz funkcje organów kontrolnych były wielokrotnie modyfikowane.

    W 1939 roku utworzono ochronę skarbową, która przejęła zadania brygad kontroli skarbowej. Obok niej nadal funkcjonowała kontrola skarbowa, działająca w rejonach kontrolnych, podporządkowana urzędom ds. akcyz i monopoli państwowych.

    W okresie powojennym, miała miejsce odbudowa aparatu skarbowego, w oparciu o regulacje wypracowane przed II wojną światową. Na jego czele ponownie stanął Minister Skarbu. Organami administracji skarbowej II instancji były izby skarbowe oraz izby akcyzowo-celne, którym podporządkowano odpowiednio:

    • urzędy skarbowe i urzędy rewizyjne,
    • urzędy akcyzowe i urzędy celne.

    Organami wykonawczymi władz skarbowych były inspektoraty karno-skarbowe oraz podległe im brygady karno-skarbowe, a także placówki akcyzowe i celne.

    W 1945 roku Minister Skarbu powołał Główny Inspektorat Ochrony Skarbowej, którego organy walczyły z przestępczością podatkową.

    Próba przełożenia wcześniejszych, sprawdzonych rozwiązań administracyjnych szybko uległa ograniczeniu. Nowy model systemu podatkowego oraz organizacji administracji skarbowej dostosowano do centralnie zarządzanej i planowanej gospodarki, opartej na własności państwowej.

    W 1950 roku urząd Ministra Skarbu został przekształcony w urząd Ministra Finansów, w gestii którego znalazł się całokształt spraw związanych z zarządzaniem i koordynacją gospodarki finansowej państwa. Swoje zadania, Minister Finansów wypełniał przy pomocy utworzonych w tym samym roku Wydziałów i Oddziałów Finansowych Prezydium Rad Narodowych. Zadania izb i urzędów skarbowych przejęły Wydziały Finansowe.

    W roku 1975, w wyniku reformy administracji publicznej i nowego podziału administracyjnego kraju, pracownicy aparatu skarbowego zostali przesunięci do urzędów gminnych. Wyodrębniono niezależny od administracji terenowej aparat skarbowy.

    Z dniem 1 stycznia 1983 roku utworzono 49 izb skarbowych, w tym 23 z uprawnieniami do kontroli finansowej oraz podlegających im 311 urzędów skarbowych.

    Przemiany ustrojowe, zachodzące w Polsce po 1989 roku, wymusiły konieczność dalszych zmian. Wyodrębniono kontrolę ze struktur istniejącej administracji podatkowej i utworzono nową służbę, która miała szybko, sprawnie i skutecznie prowadzić postępowania kontrolne. Taka konstrukcja prawna miała też za zadanie wyeliminowanie podstawowej wady istniejącego systemu, według której organ kontrolujący orzekał jako organ drugiej instancji.

    Prace legislacyjne rozpoczęto w 1990 roku, a w dniu 28 września 1991 roku Sejm X kadencji uchwalił ustawę powołującą do życia kontrolę skarbową.

    Nowe przepisyweszły w życie 7 lutego 1992 roku. W tym czasie Prezes Rady Ministrów powołał Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej, nadał statut urzędom kontroli skarbowej oraz określił ich zadania, siedziby i terytorialny zasięg działania.

    bip

    Informacje o publikacji dokumentu

     
    Data utworzenia: 31.03.2015 Data publikacji: 31.03.2015 07:25 Data ostatniej modyfikacji: 07.05.2015 15:07
    Autor: Piotr Król Osoba publikująca: Piotr Król Osoba modyfikująca: Piotr Król